Reke

vida reklama

Drina

 


Po geografskom položaju, Drina zauzima centralno mesto zapadnog dela Balkanskog poluostrva i pripada slivu Save.

Svojim slivom i mrežom, Drina povezuje manje predeone celine severo-zapadne Crne Gore, istočne Hercegovine i Bosne i zapadne Srbije, počevši od Pivske župe i Drobnjaka, preko Bihora, Mataruga, Bukovice i Starog Vlaha, zatim Azbukovice, Radjevine, Osata, Jadra, Pocerine, Gornjeg i Donjeg Birača i Majevice, do Mačve i Semberije. Drina nastaje od Tare i Pive, kod Šćepan-Polja, i na svom putovanju do ušća u Savu, niže Bosanske Rače, dugom ukupno 346 km, zadržava glavni meridijanski pravac od juga ka severu. U svom gornjem i srednjem toku, od Šćepan-Polja do Zvornika, omedjena brojnim planinama, čini povremena, veća ili manja, skretanja ka severo-zapadu ili severo-istoku, odakle i potiče naziv kriva Drina.


Drina, sa svojim pritokama, preseca gotovo čitav istočni Dinarski planinski sistem, pa je i reljef njenog sliva specifičan. Od juga ka severu, smenjuju se, u prilično pravilnom nizu, visoke, srednje i planine niže visine, počevši od crnogorskih planina, gde su izvorišta njenih sastavnica Tare i Pive i kojima dominiraju Sinjajevina (2.277 m) i Durmitor (2.520 m), preko Maglića (2.380 m), Jahorine (1.910 m) i Vučevice (1.491 m) u gornjem toku; zatim: Devetaka (1.424 m), Javora (1.537 m), Zvijezde (1.675 m), Tare (1.544 m), Jagodnje (939 m) i Boranje (730 m) u njenom srednjem toku, do Majevice (915 m) i Gučeva (779 m) u donjem toku Drine, kada ona prelazi u Panonsko-posavsku niziju. U pojasu planina srednje visine, Drina preseca planinske vence i tu se u njenoj dolini smenjuju duboke i dugačke klisure sa manjim proširenjima, koja se obično nalaze oko ušća njenih pritoka.

Klimatske prilike sliva Drine uslovljene su stalnim opadanjem nadmorske visine, koja se kreće u rasponu od visokih planina do Panonske nizije. Zbog toga se i njen sliv nalazi pod uticajem različitih klimatskih režima. Tako je izvorišna i najviša oblast Drine, u Crnoj Gori, pod uticajem mediteranske klime, koji se, mada oslabljen, oseća još i u gornjem delu sliva, do Srbinja (Foče), odakle preovladava umereno-kontinentalna klima, dok u donjem slivu, niže Zvornika, ona sasvim prelazi u kontinentalnu. Ove promene najbolje se zapažaju u godišnjoj količini padavina. Visokoplaninski predeli primaju 2.000-3000 mm, srednje planine oko 1500 mm, a niske, od 800 do 1000 mm atmosferskog taloga. Količina padavina, pak, smanjuje se niz njen tok, mada ne i pravilno, jer tu pravilnost narušavaju lokalni uslovi. Takva je i raspodela padavina tokom godine, pri čemu godišnje količine ravnomerno rastu od Šćepan-Polja, gde najsuvlji mesec dobija 4,2% ukupne godišnje količine padavina, do Loznice, gde je prosek viši i iznosi 7,1%. Posmatrano u celini, sliv Drine u proseku godišnje prima 1.030 mm padavina i po tome spada u bogate tokove.

Nizvodno od Klotijevca, desna strana Drine je od krečnjaka, pa je ta obala izrazito strma i nad njom se, skoro vertikalno, diže planina Tara. Na njenim padinama su mnoga kraška vrela, medju kojima je najpoznatije ono u Perućcu. Od njega počinje rečica Vrelo, duga samo 365 m, zbog čega je i zovu reka dugačka kao godina. Ona je veoma bogata vodom, koja u Drinu otiče niz tri prelepa vodopada.

Desetak kilometara od Bajine Bašte, kod Rogačice, Drini sa desne strane pritiče istoimena reka. Rogačica izvire na padinama Povlena, na 980 m; dugačka je samo 29 km, ali ima veliki broj manjih pritoka, pa je bogata vodom. Osim toga, Rogačica je interesantna i zbog piraterije, pojave karakteristične za sliv Drine, u kome su mnogi rečni tokovi menjali pravac i iz jednog prelazili u drugi rečni sliv. Najupečatljiviji primer je skretanje reke Jagodnje kod Rogačice; ona je tu, pod uticajem tektonskih pokreta, znatno skratila put do Drine, napustivši svoju staru rečnu dolinu na dužini od 2 km, tako da se sada uliva oko 10 km nizvodnije.

Osnovna odlika sliva Drine jeste njegovo bogatstvo atmosferskom vodom, jer u proseku godišnje prima nešto više od 1.000 mm padavina. Za vodne osobine Drine karakteristična je i činjenica što protiče kroz tri padavinske zone; dolazi iz oblasti visokih planina, koje su pod uticajem mediteranskog padavinskog režima, potom teče zonom kontinentalnog padavinskog režima i završava u oblasti kontinentalno-stepskih kiša. U gornjem toku, do Lima, od koga dobija tačno trećinu svojih voda, proticaj Drine zavisi od proticaja njenih sastavnica, Tare i Pive. U srednjem i donjem toku, Drina više nema tako moćnih pritoka i njen vodni režim prvenstveno zavisi od prirodnih uslova. Najviše padavina izlučuje se u maju i junu, a najmanje u februaru. Kako su mnoge planine u slivu Drine više od 1.000 m, to je na njima udeo snega u godišnjoj sumi padavina veći od 50%. U snežnom pokrivaču akumulirana je velika količina vode i zato je uticaj snežnica na vodni režim Drine izuzetno veliki, pa su najveći proticaji, po pravilu, s proleća, u aprilu i maju. Zbog velikih padavina u pojedinim periodima, naročito kada počne otapanje snega, obično praćeno jačim kišama, Drina zna da se izlije iz svog korita, najčešće u donjem toku, nizvodno od Zvornika. Usled relativno velikog nagiba, voda počne brzo da otiče, pa dolazi do poplava u delu Mačve i Semberije. Od ukupne dužine toka Drine, danas jednu trećinu (115 km) čini jezero. Time je dolina Drine dosta izgubila od svoje lepote, ali se dobilo na drugoj strani: bolje je iskorišćena hidroenergija; smanjene su opasnosti od poplava itd.
drina-reka-karta-ribolov-srbija

 

Bogatstvo i raznovrsnost biljnog i životinjskog sveta sliva Drine i Podrinja, još jedan su od velikih i nedovoljno iskorišćenih potencijala Srbije. Ovi predeli, bez ikakvog preterivanja, spadaju u najlepše delove Balkana i odlikuju se prisustvom nekih endemskih i reliktnih vrsta biljaka i životinja. Planina Tara je, na primer, zbog svog značaja za ekologiju, proglašena za nacionalni park. U njemu su do sada registrovane 53 vrste sisara, 153 vrste ptica i preko 1.000 biljnih vrsta, 34 šumske i 9 livadskih asocijacija, što predstavlja trećinu flore Srbije. Idući od najnižeg pojasa, gde su zastupljene šume jove i vrbe, povišenjem nadmorske visine smenjuju se zajednice hrasta kitnjaka, cera i sladuna, zatim belog i crnog bora, a u najvišem pojasu nalaze se šume jele, smrče i bukve. Kao kruna, ne samo Tare i Srbije, stoji Pančićeva omorika, koju karakteriše tridesetak metara visoko, vitko i pravo stablo sa piramidalnom krošnjom i tankom korom crvenosmedje boje. Ona je relikt flore Evrope, a ime je dobila po Josifu Pančiću, velikanu naše nauke, prosvete i kulture, koji je, davne 1887. godine, istražujući Zlatibor i Taru, otkrio ovu vrstu omorike. Uz Drinu i njenu okolinu, mogu se pronaći i druge biljke koje predstavljaju endemite Srbije i Balkana, kao što su: žalosni strupnik, halačija, paštrička obloglavka, bosanska divizma, derventski različak ili prijatna kandilka..Drinu, baš kao i njene pritoke, odlikuje i bogatsvo ribljih vrsta. Zahvaljujući činjenici da Drina menja svoj karakter, prelazeći iz planinske u nizijsku reku, u njoj ima i salmonida i ciprinida, naročito u gornjem i srednjem toku. Od 47 vrsta iz 14 porodica riba, koliko ih ima Drina, u endemične spadaju; svetlica, koja nastanjuje gornji tok kod Srbinja, i crnka, koja je nadjena u Zasavici, ostatku starog toka Drine kod Mačvanske Mitrovice. U slivu Drine živi i jedna endemična vrsta paukolikih životinja, pseudoskorpija, Chithonius pancici, koja je tako?e dobila ime po Josifu Pan?i?u. Prona?ena je u jednoj pe?ini kod Perućca i odlikuje je velika (tercijarna) starost. U balkanske endemite spada i nekoliko vrsta stonoga, koje naseljavaju pećinske lokalitete u Podrinju, od kojih su četiri tipa takodje tercijarni relikti. Za Pančića se vezuje i prvi nalaz jedne retke vrste ptica u Srbiji, puzgavca, koju je rodonačelnik naše biologije, otkrio na strmim krševima Gaminske reke u Podrinju. Razvijena je i ornitofauna, pa se mogu sresti kolonije divljih pataka i još desetak drugih vrsta ptica, koje obično naseljavaju prostor oko plićaka i sprudova ili se, bar, neko vreme tu zadržavaju.
Kanjon Drine, najviše poznat po drevnom splavarenju, kroz strme i mračne litice Tare i Sušice, niz valovite i hučne slapove Drine veterani splavarenja spuštali su splavove stoletnih stabala a o tome su pisali mnogi ljubitelji prirode počevši od Aleksandra Deroka do Bogdana Baštovanovića, veterana splavarenja. Danas kanjon Drine više predstavlja izuzetan doživljaj za turiste u šetnji brodom od Perućca.
Kanjon Drine je manje poznat javnosti po naučnim prirodnjačkim znamenitostima koje pretstavljaju prirodnjački fenomen biljnog i životinjskog sveta, jedinstven u Svetu. Raznovrstan geomorfološki sastav, pravac pružanja kanjonskih pritoka Rače, Dervente, Nevenskog potoka, Crnog potoka, Brusnice, Žepe, Rzava i sam položaj planine Tare obezbedjuje posebna mikroklimatska staništa, sa malim klimatskim varijacijama, gde je omogućen opstanak iskonskih prašumskih sastojina endemskih i relitnih biljnih i životinjskih vrsta. Pa kanjoni ovih pritoka su zaklonjena mesta i prestavljaju zbegove (refugione) živog sveta na malim staništima. U njima su minimalna klimatska kolebanja tokom godine tako da su opstale životne forme u ekstremnim uslovima samo u ovim lokalitetima. Tokom istorijke prošlosti smena ledenog i medjuledenog doba, u doba glacijacije, uništila je bogatu floru Evrope i tako su ovi lokaliteti prestavljali naknadne centre raseljavanja živog sveta. Neke vrste su opstale i zadržale samo na uskim područjima kanjona i prestavljaju relikte, žive fosile i endeme. Od biljnog sveta najpoznatija je Pančićeva omorika, Dervetanski i Dobrunski različak, kandilica, divlji žubor, Pančićeva mlečika, mlečika kamenjarka, koheja, stamata i druge.

Danas kanjon Drine sa pritokama ima lokalitete pelideminentnih biljnih zajednica gde su nalazišta sa preko trideset drvenastih i preko stotinu zeljastih biljaka na površini od svega 4 ara i to predstavlja evropski fenomen. U ostalim šumama Evrope su dominantne šumske biocenoze gde preovladjuju jedna ili dve biljne vrste.

Postoje retkosti kao što je čista sastojina oraha u Aluškom potoku. Za orah se smatralo da je donesen sa Bliskog istoka. Pelenovom analizom ustanovljeno je da je orah živeo na našem tlu pre šest hiljada godina. Ostaci čistih sastojina nadjeni su na Djerdapu na sepentinu i smatralo se da je to jedinstvena divlja sastojina u Svetu. Medjutim, takva šuma postoji i u Aluškom potoku i to na krečnjačkoj podlozi.

Šume prašumskog tipa jedino su se u Evropi zadržale na Balkanu. Poznata je prašuma u Perućici, a manje je poznato da postoje takve šume i na rubovima kanjona Drine, kao što je Topli do, ili na primer bukova šuma u kanjonu Rače na površini od 5,5 hektara.

Kanjon Drine nije poznat samo po posebnoj flori i fauni. Refugijalna biljna staništa Drine i pritoka su stalno boravište mrkog medveda karakterističnog za istočnu Bosnu i zapadnu Srbiju. Uobičajni kosmatoliski oblik medveda Evrope ima stalna boravišta i zimovnike u kanjonskim pećinama, ima tamniju boju i dostiže težinu preko 350 kilograma. Smatra se najpribližnijim oblikom savremenika pećinskog čoveka. U vrletima kanjona stalno mesto boravka je i divokoze koja se spušta i do nadmorske visine od 300 metara što prestavlja jedinstven slučaj u Svetu. Razlikuje se i od ostalih oblika ove vrste i anatomski. U ostalim krajevima Sveta divokoze žive samo na preko 1000 metara nadmorske visine. Kanjon Drine sa planinom Tarom ima veoma bogatu faunu ptica, gmizavaca, vodozemaca i insekata što prestavlja potrebe dugogodišnjeg opsežnog proučavanja.

U dvogodišnjem fitecenološkom proučavanju kanjona Drine dr. Vojislav Mišić sa
Biološkog instituta iz Beograda, sa saradnicima potvrdio je dugo osporavanu tezu od naučnih krugova Zapada o refugialnim staništima. Sa evidencijom naučnih radova ustanovljeno je da u kanjonima Balkana u dalekoj prošlosti, u ekstremnim uslovima, jedino moguć bio opstanak pojedinih životnih vrsta i da je naknadno u povoljnim uslovima omogućeno njihovo rasprostiranje.
Postoji jedna interesantna analogija da kanjoni i klisure Balkana nisu bili samo zbegovi biljaka i životinja u ekstremnim uslovima tokom istorije već zbegovi očuvanja kulturne baštine i pismenosti balkanskog naroda po manastirima. Takvi su manastiri u kanjonu Rače, manastir Rača, u kanjonu Rzava Dobrunski manastir, u kanjonu Maleševe manastir Maleševo.

travel market

garmin

 

rinus-logo

gros inox

 

rinus-logo

 

narval logo teget